भारताची प्रमाणवेळ (IST) : इतिहास आणि महत्त्व. भारताची प्रमाणवेळ म्हणजेच Indian Standard Time (IST) ही संपूर्ण भारतासाठी वापरली जाणारी अधिकृत प्रमाणवेळ आहे. आज भारतातील जम्मू-काश्मीरपासून कन्याकुमारीपर्यंत आणि गुजरातपासून अरुणाचल प्रदेशापर्यंत सर्व ठिकाणी घड्याळाची अधिकृत वेळ समान आहे. भारताची प्रमाणवेळ ही समन्वित सार्वत्रिक वेळेपेक्षा म्हणजेच UTC पेक्षा 5 तास 30 मिनिटे पुढे आहे. त्यामुळे भारताची प्रमाणवेळ UTC+5:30 अशी दर्शविली जाते. मात्र भारताची प्रमाणवेळ 1947 मध्येच प्रथम निर्माण झाली, असे म्हणणे पूर्णपणे अचूक नाही. तिचा इतिहास त्यापूर्वीचा असून 82 अंश 30 मिनिटे पूर्व रेखांशावर आधारित प्रमाणवेळ 1 जानेवारी 1906 रोजी लागू झाली होती. त्यानंतर भारत स्वतंत्र झाल्यावर 1947 मध्ये ही वेळ स्वतंत्र भारताची अधिकृत राष्ट्रीय प्रमाणवेळ म्हणून स्वीकारण्यात आली.भारतासारख्या विशाल देशात प्रमाणवेळ निश्चित करण्याची गरज भौगोलिक परिस्थितीमुळे निर्माण झाली. पृथ्वी स्वतःभोवती 24 तासांत 360 अंश फिरते. त्यामुळे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील प्रत्येक 1 अंश रेखांशामध्ये सुमारे 4 मिनिटांचा वेळेचा फरक पड...