बालस्नेही

छत्रपती शाहू महाराजांचा जन्म 26 जून 1874 रोजी झाला. त्यांचे मूळ नाव यशवंतराव होते. ते कागलच्या घराण्यात जन्मले. लहानपणापासूनच त्यांच्यावर संस्कारशील आणि प्रगत विचारांचे वातावरण होते. त्यांच्या शिक्षणावर विशेष भर देण्यात आला. 1894 मध्ये त्यांना कोल्हापूरच्या राजघराण्यात दत्तक घेण्यात आले आणि त्यानंतर ते कोल्हापूर संस्थानचे राजे झाले. हा त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा होता. याच क्षणापासून त्यांनी आपल्या अधिकाराचा उपयोग समाजहितासाठी करण्यास सुरुवात केली. राज्यकारभाराची सूत्रे हाती घेणे राज्यकारभार हाती घेतल्यानंतर त्यांनी त्वरित अनेक सुधारणा सुरू केल्या. त्यांनी प्रशासन अधिक न्याय्य आणि लोकाभिमुख करण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी सर्वसामान्य लोकांच्या अडचणी समजून घेतल्या आणि त्यावर उपाययोजना केल्या. शाहू महाराजांच्या जीवनातील सर्वात महत्त्वाची घटना म्हणजे त्यांनी शिक्षण क्षेत्रात केलेल्या सुधारणा. त्यांनी शिक्षण मोफत आणि सक्तीचे केले. हा निर्णय त्या काळात अत्यंत धाडसी होता. त्यांनी मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी वसतिगृहे सुरू केली आणि शिष्यवृत्ती योजना राबवली. 1902 स...