बालस्नेही

हिंदी दिवस : एका भाषेचा उत्सव.... भाषा म्हणजे केवळ शब्दांची मांडणी नाही. भाषा म्हणजे माणसाच्या मनातील भावना, विचार, अनुभव, संस्कृती आणि इतिहास व्यक्त करण्याचे माध्यम आहे. आईच्या अंगाईगीतापासून ते समाजाच्या सामूहिक स्मृतीपर्यंत आणि साहित्याच्या सर्जनशील विश्वापासून ते आधुनिक विज्ञान-तंत्रज्ञानाच्या संवादापर्यंत भाषा माणसाच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. म्हणूनच एखाद्या भाषेचा सन्मान करणे म्हणजे त्या भाषेत व्यक्त झालेल्या असंख्य पिढ्यांच्या अनुभवांचा सन्मान करणे होय. भारतासारख्या बहुभाषिक आणि बहुसांस्कृतिक देशात हिंदीचे हे स्थान समजून घेणे विशेष महत्त्वाचे ठरते. दरवर्षी १४ सप्टेंबर रोजी भारतात हिंदी दिवस साजरा केला जातो. या दिवसामागे एक ऐतिहासिक घटना आहे. १४ सप्टेंबर १९४९ रोजी भारताच्या संविधान सभेने देवनागरी लिपीतील हिंदीला संघाची राजभाषा म्हणून स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला. स्वतंत्र भारताची प्रशासनव्यवस्था कोणत्या भाषेत चालवायची, भारतीय जनतेशी शासनाचा संवाद कसा असावा आणि देशाच्या विविध भागांना परस्परांशी जोडणाऱ्या भाषेची भूमिका काय असावी, या व्यापक प्रश्नांच्या पार्श्वभूमीवर हा...

मातीच्या कुशीतलं बहिणाबाईंचं गाणं.. अरे संसार.. संसार.     एखादं गाणं आपण ऐकतो आणि ते संपून गेल्यावरही त्याचे शब्द मनात घुमत राहतात. काही कविता वाचून आपण कवीच्या कल्पनाविश्वात जातो; पण काही कविता अशा असतात की त्या आपल्याला आपल्या स्वतःच्या आयुष्याकडे पुन्हा वळून पाहायला लावतात. बहिणाबाई चौधरींची कविता याच अर्थाने विलक्षण आहे. त्यांच्या शब्दांत मोठमोठी तत्त्वज्ञानाची परिभाषा नाही, अवघड शब्दांची गर्दी नाही; पण जीवन जगताना माणसाने काय जपावे, दुःखात कसे उभे राहावे, संसाराकडे कसे पाहावे, श्रमाचे मोल काय आहे आणि निसर्गाशी आपले नाते किती जिव्हाळ्याचे आहे, याचा विलक्षण अर्थ त्यांच्या कवितेतून उमटतो.बहिणाबाईंच्या कवितेकडे पाहताना सर्वप्रथम जाणवते ते म्हणजे त्यांनी कविता लिहिण्यापेक्षा जीवनच कवितेत आणले. घराच्या उंबरठ्यापासून शेताच्या बांधापर्यंत, चुलीच्या धुरापासून आभाळातील ढगांपर्यंत आणि पक्ष्याच्या छोट्याशा घरट्यापासून माणसाच्या मोठ्या संसारापर्यंत त्यांचे अनुभव पसरलेले आहेत. म्हणूनच त्यांची कविता वाचताना असे वाटते की आपल्याच घरातली एखादी माय, आजी किंवा शेताच्या बांधावर काम करणारी एख...