💐शिवस्वराज्य दिन💐

हिंदवी स्वराज्याची स्थापना करुन अवघ्या महाराष्ट्राचे दैवत झालेल्या छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा राज्याभिषेक सोहळा दरवर्षी 

६ जून रोजी किल्ले रायगडावर साजरा होतो. शिवरायांचा राज्याभिषेक ६ जून १६७४दिवशी झाला. त्यामुळे दरवर्षी ६ जून रोजी तारखेप्रमाणे शिवराज्याभिषेक सोहळा साजरा केला जातो.  दरवर्षी शिवराज्याभिषेक महोत्सव समितीतर्फे शिवराज्याभिषेक सोहळ्याचे आयोजन करण्यात येते. मात्र यंदा पासून हा सोहळा 'शिवस्वराज्य दिन' म्हणून साजरा करण्यात येणार आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे कार्य अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहचावे म्हणून हा निर्णय राज्य सरकारने घेतला आहे.                                    युगपुरुष,रयतेचा राजा, स्वराज्य निर्मिती करणारे शिवराय हे संपूर्ण देशासाठी तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आदर्श आणि प्रजादक्ष राजा मानले गेले आहेत.अशा या कर्तृत्वशाली व्यक्तिमत्त्वाचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी गडावर झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव शहाजीराजे मालोजीराजे भोसले तर आईचे नाव जिजाबाई शहाजीराजे भोसले असे होते.

शिवरायांचे बालपण राजमाता जिजाऊ यांच्या सानिध्यात गेले.  जिजाऊ आणि इतर विश्वासू कर्तबगार मंडळी यांचे सानिध्य सतत शिवरायांना लाभत असल्याने त्यांचे व्यक्तित्व हे चांगल्या संस्कारांनी भारले गेले.

शहाजीराजे सरदार असल्याने सतत मोहिमांवर असत पण वेळ मिळाल्यास ते शिवरायांना वाचन, युद्धकला, घोडेबाजी शिकवत असत, 

 अफजलखान स्वराज्यावर चालून आलेला असताना त्याचा बंदोबस्त अत्यंत युक्तीने करून शिवरायांनी आपली बुद्धीची चुणूक दाखवली. त्याप्रमाणे “शायीस्ते खानाची बोटे कापणे”, “आग्र्याहून सुटका”, “पुरंदरचा तह” अशा प्रसंगांत शिवराय  पराक्रमी, संयमी, आणि अढळ होते तसेच महाराजांची चाणाक्ष बुध्दी, प्रसंगावधान आणि योग्य वेळी अचूक निर्णय घेण्याची असामान्य क्षमता सिद्ध होते.

स्वराज्य निर्मितीच्या स्वप्नात अनेक मावळे शिलेदारांनी शिवरायांसाठी स्वतःचे प्राण अर्पण केले.  रयतेचा विचार करून त्यांचे हित जपणे हे उद्दिष्ट डोळ्यासमोर ठेवून शिवरायांनी राज्याभिषेक करण्याचे ठरवले. इ. स. १६७४ मध्ये शिवरायांचा राज्याभिषेक करण्यात आला.राज्यकारभार व्यवस्थित चालवण्यासाठी शिवरायांनी अष्टप्रधान मंडळ स्थापन केले. स्वराज्याचे स्वतंत्र चलन सुरू केले. “प्रतिपदेच्या चंद्रकलेप्रमाणे वाढत जाणारी आणि साऱ्या विश्वाला वंद्य होणारी अशी शहाजीराजांचा पुत्र शिवाजीराजे यांची राजमुद्रा लोकांच्या कल्याणासाठी आहे.”

शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक सोहळा अत्यंत दैदिप्यमान होता. यात राजाचा अभिषेक आणि डोक्यावर छत्र धरणे हे दोन मुख्य विधी पार पडले. यावेळी शिवाजी महाराजांनी शुभ्र वस्त्र परिधान केले होते. गळ्यात फुलांच्या माळा घातलेल्या होत्या. हाताची करंगळी कापून रक्ताचा अभिषेक शिवपिंडीवर करुन महाराजांना हिंदवी स्वराज्याची शपथ घेतली.  ३२मण सोन्याने सजवलेल्या भव्य सिंहासनावर महाराज आरुढ झाले. प्रजेनी महाराजानाआशीर्वाद दिला. ’शिवराज की जय’ शिवराज की जय’ च्या घोषणा दिल्या गेल्या. सोन्याचांदीचे फुले उधळली गेली.सोहळा इतक्यावरच थांबला नाही तर दुसऱ्या दिवशी महाराजांची सोने, चांदी, तांबे, जस्त, कथील, शिसे आणि लोखंड अशा सात धातूंनी वेगवेगळी तुला झाली. याशिवाय वस्त्र, कापूर, मीठ, खिळे, मसाले, लोणी, गुळ, फळे इत्यादींच्या देखली तुला करण्यात आल्या.शिवराज्याभिषेक सोहळ्याला मराठी साम्राज्याच्या इतिहासात महत्त्व आहे.  राजांचा राज्याभिषेक जमिनीपासून ५ हजार फूट उंचीवर रायगड किल्ल्यात पार पडला.  महाराजांनी प्रगतीसाठी भाषाशुद्धीचा मोठा कार्यक्रम हाती घेतला.  नवे होन नावाचे चलन सुरू केले. यासाठी सोन्याची २.७ आणि २.९ ग्रॅम वजनाची चलनी नाणी तयार करण्यात आली. तसेच तांब्याचे शिवराई नावाचे चलनही त्यांनी सुरू केले. 

रायगड हा किल्ला सह्याद्री पर्वत रांगामध्ये रायगड जिल्ह्यातील महाड या ठिकाणापासून सुमारे २५ किमी अंतरावर आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी या किल्ल्याची डागडुजी करून त्याला इ. सन १६७४ मध्ये मराठा साम्राज्याची राजधानी घोषित केली. 

रायगड किल्ल्यावरती एक मानवनिर्मित तळे असून त्याचे नाव “गंगासागर तलाव” असे आहे. किल्ल्यावरती जाण्यासाठी असलेला एकमेव मार्ग “महा-दरवाजा” मधून जातो. किल्ल्यामध्ये असलेल्या राज्याच्या दरबारात एक सिंहासनाची प्रतिकृती असून ती नगारखाना दरवाज्याकडे तोंड करून ठेवली आहे. सिहासनाजवळील भाग ध्वनीलहरीसाठी अशा पद्धतीने बनवला गेला आहे कि दरबारातील दरवाजाच्या इथे बोललेले शब्द सिंहासनापर्यंत सहजरीत्या ऐकू येऊ शकतात. रायगड किल्ल्यावरती उंच दरीवरती बांधलेला एक प्रसिद्ध बुरुज असून त्याला “हिरकणी बुरूज” असे म्हणतात.

हवेत झेप घ्यायची असेल तर पक्षासारखं बळ हवं …

दरीत झेप घ्यायची असेल तर आकाशाएवढं धाडस हवं…

पाण्यात उडी घ्यायची असेल तर माशा सारखी कला हवी …

अन साम्राज्य निर्माण करायचे असेल

तर “शिवबाचच” काळीज हवं...!!

शिवराज्याभिषेक दिनाच्या सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा...!