जागतिक महिला दिन"भारतीय महिला ज्यांनी आपल्या कर्तुत्वाने जगात ठसा उमटविला"

 

"जागतिक महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा"

 सावित्रीबाई फुले :- स्त्री शिक्षणाच्या आद्यप्रनेत्या ,

स्त्री शिक्षणाच्या अग्रदूतभारताच्या सामाजिक सुधारणांच्या इतिहासात सावित्रीबाई फुले यांचे नाव सुवर्ण अक्षरांनी लिहिले जाते. त्या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, समाजसुधारक आणि स्त्री-शिक्षणाच्या आद्यप्रणेती होत्या. त्यांनी आपल्या संपूर्ण आयुष्यभर शिक्षण, स्त्री-स्वातंत्र्य, आणि सामाजिक समतेसाठी लढा दिला.

सावित्रीबाई फुले यांचा जन्म ३ जानेवारी १८३१ रोजी महाराष्ट्रातील नायगाव येथे झाला. वयाच्या अवघ्या नवव्या वर्षी त्यांचा विवाह महात्मा जोतिराव फुले यांच्याशी झाला. जोतिरावांनी त्यांच्या शिक्षणाची जबाबदारी घेतली आणि सावित्रीबाईंना शिक्षण देण्यासाठी प्रेरित केले.तेव्हा समाजात स्त्री शिक्षणाला प्रखर विरोध होता. १८४८ साली जोतिराव आणि सावित्रीबाईंनी पुण्यात पहिली मुलींची शाळा सुरू केली. सावित्रीबाईंना समाजाचा तीव्र विरोध सहन करावा लागला. लोक त्यांच्या अंगावर चिखल आणि गोमूत्र फेकत असत, परंतु त्या निर्धाराने शिक्षण देत राहिल्या. पुढे त्यांनी पुण्यात आणि आसपासच्या परिसरात अनेक शाळा सुरू केल्या.

स्त्री शिक्षण: त्यांनी तब्बल १८ शाळा सुरू केल्या आणि हजारो मुलींना शिक्षण दिले.विधवा पुनर्विवाह आणि अनाथाश्रम: त्यांनी विधवा स्त्रियांसाठी आश्रयस्थान आणि पुनर्विवाहास पाठिंबा दिला.सत्यशोधक समाज: त्यांनी जोतिराव फुले यांच्यासोबत सामाजिक समतेसाठी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.महामारीतील सेवा: १८९७ मध्ये प्लेग महामारीच्या काळात सावित्रीबाईंनी रुग्णांची सेवा करताना आपले प्राण गमावले.त्यांचे कार्य आजही प्रेरणादायी आहे आणि भारताच्या सामाजिक सुधारणांमध्ये त्यांचे योगदान अमूल्य आहे.

फातिमा शेख :- पहिल्या शिक्षिकाभारताच्या विस्मृतीत गेलेल्या शिक्षिकाफातिमा शेख या भारतातील पहिल्या मुस्लिम शिक्षिका आणि स्त्री-शिक्षणाच्या महत्त्वाच्या पुरस्कर्त्या होत्या. सावित्रीबाई आणि जोतिराव फुले यांच्या शैक्षणिक चळवळीत त्यांचे योगदान मोलाचे आहे.जेव्हा फुले दाम्पत्याला त्यांच्या घरातून बाहेर काढले गेले, तेव्हा फातिमा शेख आणि त्यांचे भाऊ उस्मान शेख यांनी त्यांना आसरा दिला. त्यांनी स्वतःही शिक्षण घेतले आणि सावित्रीबाईंना मुलींचे आणि दलित विद्यार्थ्यांचे शिक्षण देण्यास मदत केली.त्यावेळी मुस्लिम स्त्रियांचे शिक्षणही निषिद्ध मानले जात असे. समाजाचा रोष सहन करत त्यांनी पुण्यातील विद्यार्थिनींना शिक्षण देणे सुरू ठेवले. समाजाने त्यांच्यावर टीका केली, परंतु त्या आपल्या उद्दिष्टावर ठाम राहिल्या.

भारतातील पहिल्या मुस्लिम महिला शिक्षिका म्हणून त्या आदर्श ठरल्या.त्यांनी स्त्री आणि दलित शिक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले.त्यांची सामाजिक सुधारणा चळवळीत मोठी भूमिका होती.आजही त्यांचे कार्य महिलांच्या आणि शिक्षणाच्या अधिकाराच्या संघर्षाला प्रेरणा देते.

राणी लक्ष्मीबाई :- मेरी झासी नहीं दुगी..

झाशीची रणरागिणी

भारताच्या स्वातंत्र्य संग्रामात राणी लक्ष्मीबाई यांनी दिलेले योगदान अविस्मरणीय आहे. त्या केवळ योद्धा नव्हत्या, तर एक दूरदृष्टीची प्रशासक आणि प्रेरणादायी नेता होत्या.राणी लक्ष्मीबाई यांचा जन्म १९ नोव्हेंबर १८२८ रोजी वाराणसी येथे झाला. लहानपणापासूनच त्यांनी युद्धकला आणि घोडेस्वारी शिकली. १८४२ मध्ये त्यांचा विवाह झाशीचे राजे गंगाधरराव यांच्याशी झाला.१८५७ च्या स्वातंत्र्य संग्रामात ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या ‘हडप निती’ विरोधात त्यांनी झाशीच्या स्वातंत्र्यासाठी लढा दिला. आपल्या छोट्या सैन्यासह त्यांनी ब्रिटिश सैन्याला रोखून धरले. १७ जून १८५८ रोजी ग्वाल्हेरच्या लढाईत त्यांनी शौर्याने वीरमरण पत्करले.स्त्री-सशक्तीकरण आणि लष्करी प्रशिक्षणाला महत्त्व दिले.१८५७ च्या स्वातंत्र्य संग्रामात सक्रिय सहभाग घेतला. 

स्वराज्य संस्थापक शिल्पकार:- राष्ट्रमाता जिजाऊ

छत्रपती शिवाजी महाराज यांना घडविणाऱ्या राजमाता जिजाऊ म्हणजे पराक्रम, बुद्धिमत्ता आणि धैर्याचा अद्वितीय संगम होता.राजमाता जिजाबाई यांचा जन्म १२ जानेवारी १५९८ रोजी झाला. त्यांचा विवाह शहाजीराजे भोसले यांच्यासोबत झाला. स्वराज्याचे स्वप्न त्यांनी आपल्या पुत्राच्या मनात रुजवले.

त्यांनी शिवरायांना शौर्य, राजनीती आणि धर्मनिष्ठेचे धडे दिले. आपल्या दूरदृष्टीच्या मार्गदर्शनाने त्यांनी मराठा साम्राज्याचा पाया घातला.मराठा स्वराज्याची संकल्पना प्रत्यक्षात आणली.शिवाजी महाराजांना धर्म, राज्यशास्त्र आणि युद्धकलेचे शिक्षण दिले.राजमाता जिजाऊंचे कार्य आणि त्याग मराठा इतिहासाच्या पायाभरणीचे मुख्य स्रोत आहे.

 अहिल्याबाई होळकर :- आदर्श प्रशासकआणिसमाजसुधारकअहिल्याबाई होळकर या केवळ एक महाराणी नव्हत्या, तर एक आदर्श प्रशासक आणि समाजसुधारक होत्या.त्यांचा जन्म ३१ मे १७२५ रोजी झाला. त्यांच्या पतीच्या मृत्यूनंतरही त्यांनी धैर्याने राज्यकारभार हाती घेतला आणि न्याय, प्रशासन व लोककल्याणाच्या अनेक योजना राबवल्या.मंदिर, घाट, विहिरी, आणि धर्मशाळा बांधल्या.लोककल्याणकारी योजना राबवल्या आणि प्रशासन सुधारले.विधवा पुनर्विवाहास प्रोत्साहन दिले.त्यांच्या दूरदृष्टीमुळे इंदूर हे सुजलाम-सुफलाम राज्य म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

रमाबाई आंबेडकर :-

धैर्य आणि त्यागाची मूर्ती

रमाबाईंनी बाबासाहेबांना त्यांच्या संघर्षमय प्रवासात खंबीर साथ दिली.गरिबी, रोगराई आणि भयंकर सामाजिक भेदभाव यांना तोंड देत त्यांनी बाबासाहेबांच्या शिक्षणाला आणि कार्याला पाठिंबा दिला.बाबासाहेब शिक्षणासाठी परदेशी असताना घराची जबाबदारी एकटीने सांभाळली.गरिबीमुळे अनेक वेळा उपाशी राहावे लागले, पण कधीही तक्रार केली नाही.बाबासाहेबांना प्रेरित करत त्यांचे शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत धीर धरला.बाबासाहेब जेव्हा परदेशी शिक्षण घेत होते, तेव्हा रमाबाईंनी एका झोपडीत कष्टमय जीवन जगले. त्यांनी बाबासाहेबांना नेहमी लिहिले "तुम्ही शिकत रहा, मी इथे सर्व काही सांभाळीन." हा त्यागच त्यांच्या यशाचा पाया ठरला.

इंदिरा गांधी:- पहिल्या पंतप्रधान

 भारताच्या राजकारणातील धगधगती ज्वाला

भारताच्या आर्थिक सुधारणा आणि हरितक्रांतीला चालना दिली.1971 मध्ये पाकिस्तानविरुद्ध युद्ध जिंकून बांगलादेशची निर्मिती केली.अणुचाचणी करून भारताला अण्वस्त्रशक्ती संपन्न देश बनवले.पुरुषप्रधान राजकारणात महिलांना संधी मिळणे कठीण होते.आणीबाणीच्या निर्णयामुळे मोठ्या प्रमाणात टीका झाली.ऑपरेशन ब्लू स्टारमुळे विरोध वाढला आणि अखेरीस त्यांची हत्या झाली.1971 च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात, अमेरिकेचा दबाव असूनही इंदिरा गांधींनी निर्धाराने युद्धाचे नेतृत्व केले. त्यांनी रशियासोबत करार करून भारताची संरक्षणसिद्धता वाढवली आणि पाकिस्तानला पराभूत करून बांगलादेश निर्माण केला.

मेरी कोम :-

"मॅग्निफिशंट मेरी"सहा वेळा जागतिक बॉक्सिंग स्पर्धा जिंकण्याचा विक्रम.

2012 च्या ऑलिम्पिकमध्ये कांस्यपदक पटकावले.महिला बॉक्सिंगला भारतात प्रतिष्ठा मिळवून दिली.आर्थिक परिस्थिती अत्यंत बिकट होती, अनेकदा अपुरी साधने मिळाली.लांसाठी बॉक्सिंग हा तसा अपरिचित खेळत्यामुळे संधी मर्यादित होत्या.आई झाल्यानंतर पुनरागमन करताना शारीरिक आणि मानसिक संघर्ष करावा लागला.मेरी कोम गरोदर असताना अनेकांनी सांगितले की आता तिचे बॉक्सिंग करिअर संपले. पण मुलांनंतर ती परत बॉक्सिंगच्या रिंगमध्ये उतरली आणि जागतिक विजेती बनली.

किरण बेदी :-

 पोलिस दलातील पहिली महिला योद्धा

पहिल्या भारतीय महिला आयपीएस अधिकारी होण्याचा मान मिळवला.दिल्लीतील वाहतूक सुधारण्यास मदत केली आणि भ्रष्टाचाराविरोधात कठोर पावले उचलली.तिहार तुरुंग सुधारणा कार्यक्रम राबवून कैद्यांसाठी शिक्षण आणि योगाची सोय केली.पोलिस दलात महिलांना गंभीरपणे घेतले जात नव्हते.भ्रष्टाचार आणि राजकीय हस्तक्षेपामुळे सतत संघर्ष करावा लागला.कठोर प्रशासनशैलीमुळे अनेक विरोधक निर्माण झाले.दिल्लीतील एका मोठ्या व्हीआयपी कार्यक्रमात त्यांनी इंदिरा गांधींच्या गाडीलाही नियम मोडल्याबद्दल अडवले. त्यांच्या निडर वृत्तीमुळे त्या भारतातील सर्वात कणखर अधिकारी ठरल्या.

सुधा मूर्ती :-

 सामाजिक बांधिलकी आणि शिक्षणप्रेमी लेखिका,इन्फोसिस फाउंडेशनच्या माध्यमातून गरिबांसाठी शाळा आणि रुग्णालये उभारली.स्त्रीशिक्षणाला चालना देण्यासाठी शिष्यवृत्ती योजना सुरू केली.हजारो ग्रंथालये उभारून ग्रामीण भागातील वाचनसंस्कृती वाढवली.तंत्रज्ञान क्षेत्रात महिलांना संधी देण्यास विरोध होत असे.समाजसेवा करताना अनेक वेळा सरकारी नियमांचा अडथळा आला.त्यांनी स्वतःच्या मेहनतीवर भारतातील आघाडीच्या लेखिका आणि समाजसेविका म्हणून नाव कमावले.जेव्हा सुधा मूर्तींनी टाटाच्या कंपनीत नोकरीसाठी अर्ज केला, तेव्हा त्यांना स्पष्ट सांगितले गेले की “महिलांना येथे संधी नाही.” त्यांनी या अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला आणि अखेरीस त्या कंपनीत पहिल्या महिला अभियंता बनल्या.

मायावती:-

भारतीय राजकारणात अनेक नेत्यांनी आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे, पण मायावती यांचे नाव इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी लिहिले जाईल. त्या केवळ उत्तर प्रदेशच्या पहिल्या दलित महिला मुख्यमंत्री नाहीत, तर संपूर्ण देशासाठी दलित आणि मागासवर्गीयांसाठी लढणाऱ्या सशक्त नेत्या म्हणून ओळखल्याजातात.मायावती यांचा जन्म १५ जानेवारी १९५६ रोजी नवी दिल्ली येथे एका गरीब दलित कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील सरकारी कर्मचारी होते, पण घरची परिस्थिती साधारण होती. शिक्षण घेत असताना त्यांना समाजातील विषमता आणि जातीय भेदभावाची जाणीव झाली. शिक्षण हेच परिवर्तनाचे साधन आहे, या विचाराने त्यांनी बी.ए., एलएल.बी. आणि बी.एड. पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले. सुरुवातीला त्या शिक्षक म्हणून नोकरी करू लागल्या, पण त्यांच्या आयुष्याला खरी दिशा मिळाली ती कांशीराम यांच्या सहवासात.कांशीराम यांनी १९८४ मध्ये बहुजन समाज पक्ष ची स्थापना केली आणि मायावती यांना राजकारणात आणले. त्या दलित, मागासवर्गीय, अल्पसंख्याक आणि गरीब जनतेच्या हक्कांसाठी लढू लागल्या. १९९५ साली त्या उत्तर प्रदेशच्या पहिल्या दलित महिला मुख्यमंत्री झाल्या. त्यानंतर त्या चार वेळा मुख्यमंत्री बनल्या आणि समाजाच्या विकासासाठी अनेक योजना राबवल्या.त्यांनी समाजसुधारणेसाठी आणि दलितांचे जीवनमान सुधारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर कायदे केले. आंबेडकर स्मारकांची निर्मिती, गरीब विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना, महिला सुरक्षा यांसाठी त्यांनी महत्वपूर्ण निर्णय घेतले. तथापि, जातीय राजकारण, विरोधकांचा दबाव आणि महिलांप्रती असणारे पूर्वग्रह यामुळे त्यांना अनेक अडचणी आल्या. पण त्यांनी कधीही हार मानली नाही. त्यांच्या नेतृत्वाने भारतातील दलित आणि मागासवर्गीयांमध्ये आत्मसन्मान जागृत केला.

माधुरी दीक्षित :-

अभिनय आणि नृत्यातील अपूर्व संगममाधुरी दीक्षित या नाव घेताच प्रत्येकाच्या मनात तिच्या मोहक हास्याची, अप्रतिम अभिनयाची आणि अद्वितीय नृत्यकौशल्याची आठवण येते. बॉलिवूडमध्ये अनेक अभिनेत्री आल्या आणि गेल्या, पण माधुरीने आपली वेगळी छाप सोडली आहे.त्यांचा जन्म १५ मे १९६७ रोजी मुंबईमध्ये एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. लहानपणापासून त्यांना नृत्याची आवड होती. त्यांनी कथ्थक नृत्याचे औपचारिक शिक्षण घेतले. शिक्षण घेत असतानाच त्यांनी मॉडेलिंग आणि अभिनयाकडे लक्ष दिले.१९८४ मध्ये ‘अबोध’ या चित्रपटातून त्यांनी सिनेसृष्टीत प्रवेश केला. सुरुवातीला त्यांना विशेष यश मिळाले नाही, पण ‘तेजाब’ या चित्रपटातील ‘एक दो तीन’ गाण्याने त्यांना सुपरस्टार बनवले. त्यानंतर ‘दिल’, ‘हम आप के हैं कौन’, ‘बेटा’, ‘साजन’, ‘देवदास’ यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांनी त्या बॉलिवूडची अविस्मरणीय अभिनेत्री बनल्या.त्यांनी केवळ अभिनय आणि नृत्यातच नव्हे, तर समाजसेवेचाही वसा घेतला. महिलांसाठी शिक्षण, आरोग्य आणि बालकल्याण क्षेत्रात त्यांनी योगदान दिले.तथापि, त्यांच्या वाटेतील प्रवास सोपा नव्हता. त्यांनी आपल्या मेहनतीच्या जोरावर संघर्षमय काळातही यश मिळवले. त्यांनी वैयक्तिक आणि व्यावसायिक जीवनाचा उत्तम समतोल साधला आणि आजही त्या बॉलिवूडमध्ये आदर्श मानल्या जातात.

भारताची ‘गानकोकिळा’: लता दीदी 

लता मंगेशकर या भारतीय संगीतसृष्टीच्या इतिहासातील सर्वात मोठे नाव आहे. त्यांच्या मधुर आवाजाने संपूर्ण जगाला मंत्रमुग्ध केले आहे. त्यांचा जन्म २८ सप्टेंबर १९२९ रोजी इंदूर येथे झाला. त्यांचे वडील दीनानाथ मंगेशकर हे नाट्यसंगीत गायक होते. लताने वयाच्या पाचव्या वर्षीच गायन शिकायला सुरुवात केली.वडिलांचे अकाली निधन झाल्यामुळे संपूर्ण घराची जबाबदारी त्यांच्यावर आली. त्यांनी मराठी चित्रपटांमध्ये गाणी गाण्यास सुरुवात केली आणि हळूहळू हिंदी सिनेसृष्टीकडे वळल्या.१९४९ साली आलेल्या ‘महल’ चित्रपटातील ‘आएगा आनेवाला’ या गाण्याने त्यांना लोकप्रियता मिळाली. त्यानंतर त्यांनी हजारो गाणी गायली आणि भारतीय संगीतविश्वावर पाच दशके अधिराज्य गाजवले.त्यांना भारतरत्न, पद्मविभूषण, दादासाहेब फाळके पुरस्कार यांसह अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय सन्मान मिळाले. तथापि, त्यांच्या कारकिर्दीत अनेक अडचणी आल्या. सुरुवातीला त्यांच्या आवाजाला विरोध झाला, पण त्यांनी मेहनतीच्या जोरावर स्वतःला सिद्ध केले.

मदर टेरेसा – सेवा हीच खरी भक्ती

मदर टेरेसा यांचे खरे नाव अग्नेस गोंझा बोयाझियु होते. त्या २६ ऑगस्ट १९१० रोजी अल्बानियामध्ये जन्मल्या. त्यांना लहानपणापासूनच गरीबांची सेवा करण्याची आवड होती. १९२९ मध्ये त्या भारतात आल्या आणि कोलकातामध्ये गरीब, आजारी आणि अनाथ लोकांसाठी काम करण्यास सुरुवात केली.१९५० मध्ये त्यांनी ‘मिशनरीज ऑफ चॅरिटी’ ही संस्था स्थापन केली. त्यांनी लाखो लोकांना मदतीचा हात दिला. त्यांना नोबेल शांतता पुरस्कार मिळाला.त्यांना सुरुवातीला अनेक अडचणी आल्या – निधीची कमतरता, लोकांचा विरोध, गरिबांपर्यंत पोहोचण्यासाठी संघर्ष – पण त्यांच्या अढळ इच्छाशक्तीमुळे त्या यशस्वी झाल्या.

कल्पना चावला – अवकाशातील भारतीय स्वप्न:-

कल्पना चावला या पहिल्या भारतीय वंशाच्या अंतराळवीर महिला होत्या. त्यांचा जन्म १७ मार्च १९६२ रोजी हरियाणामध्ये झाला. लहानपणापासूनच त्यांना अंतराळवीर होण्याचे स्वप्न होते. त्यांनी एरोस्पेस अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले आणि NASA मध्ये निवड झालेल्या पहिल्या भारतीय महिला बनल्या.१९९७ मध्ये त्या पहिल्यांदा अंतराळात गेल्या. २००३ मध्ये त्या दुसऱ्या मोहिमेसाठी अंतराळात गेल्या, पण दुर्दैवाने कोलंबिया स्पेस शटल अपघातात त्यांचे निधन झाले.तथापि, त्यांचे कार्य आणि ध्येय आजही लाखो तरुणांना प्रेरणा देते. त्यांनी दाखवून दिले की मेहनत, जिद्द आणि स्वप्न पाहण्याची क्षमता असेल, तर काहीही शक्य आहे.

बहिणाबाई चौधरी :- शेतकरी कवयित्रीचा जीवनसंघर्ष

बहिणाबाई चौधरी या मराठी साहित्यातील एक अनोखी कवयित्री होत्या. त्यांची कविता ही शेतकऱ्यांचे, स्त्रियांचे आणि ग्रामीण जीवनाचे जिवंत प्रतिबिंब होते. त्या साक्षर नव्हत्या, पण त्यांचे अनुभवविश्व आणि शब्दकळा इतकी प्रभावी होती की त्यांच्या कवितांनी संपूर्ण महाराष्ट्राला मंत्रमुग्ध केले.बहिणाबाई चौधरी यांचा जन्म २४ ऑगस्ट १८८० रोजी जळगाव जिल्ह्यातील असोदी गावात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे बालपण गरिबीत गेले. वयाच्या नवव्या वर्षीच त्यांचे लग्न झाले. त्यांच्या आयुष्यातील संघर्ष हा शेतकरी स्त्रीच्या जीवनाचा प्रतिबिंब होता.त्या शिक्षण घेतलेल्या नव्हत्या, पण त्यांची निरिक्षणशक्ती तीव्र होती. शेतात राबताना, घरकाम करताना त्या ओव्या म्हणत असत. त्यांच्या कवितांमध्ये ग्रामीण जीवनाचे, निसर्गाचे आणि स्त्रीजीवनाचे वास्तव सुंदर शब्दांत मांडले आहे.त्यांनी स्वतः कधीही कविता लिहिल्या नाहीत. त्यांचा मुलगा कवी सोपानदेव चौधरी यांनी त्यांच्या कविता लिहून ठेवल्या आणि १९५२ मध्ये "बहिणाबाईंच्या ओव्या" हा संग्रह प्रसिद्ध झाला.त्यांच्या काही प्रसिद्ध ओव्या 

"नको देवाचा कोप, नको देवाची करणी...

"अरे संसार संसार, जसा तवा चुल्ह्यावर..."

"निसर्ग माझा गुरु, तोच शिकवी साऱ्या..."

त्यांच्या कवितांमधून जीवनाचे तत्त्वज्ञान, शेतकऱ्यांची वेदना आणि ग्रामीण संस्कृतीचा ठेवा दिसतो.बहिणाबाई यांचे निधन ३ डिसेंबर १९५१ रोजी झाले. पण त्यांची कविता आजही तितकीच ताजी आणि अर्थपूर्ण वाटते. ग्रामीण स्त्रीच्या अनुभवांना शब्दरूप देऊन त्यांनी मराठी साहित्यात आपले अढळ स्थान निर्माण केले आहे.

नर्गिस दत्त

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक अजरामर अभिनेत्रीनर्गिस दत्त या भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक महान अभिनेत्री होत्या. त्यांचा अभिनय, सौंदर्य आणि व्यक्तिमत्त्व यामुळे त्या हिंदी सिनेमाच्या सुवर्णकाळातील सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रींपैकी एक मानल्या जातात.नर्गिस दत्त यांचा जन्म १ जून १९२९ रोजी कोलकातामध्ये झाला. त्यांचे खरे नाव फातिमा राशिद असे होते. त्यांच्या आई जद्दनबाई या प्रसिद्ध गायिका आणि अभिनेत्री होत्या, त्यामुळे लहानपणापासूनच नर्गिस यांना सिनेसृष्टीचे आकर्षण होते.१९४२ मध्ये ‘तमन्ना’ या चित्रपटातून त्यांचे सिनेसृष्टीत पदार्पण झाले. त्यानंतर १९४० आणि ५० च्या दशकात त्या हिंदी चित्रपटसृष्टीत अग्रस्थानी राहिल्य त्यांनी राज कपूर यांच्यासोबत अनेक अजरामर चित्रपट दिले. त्यांच्या काही लोकप्रिय चित्रपट आग’ ‘बरसात,आवारा’ ‘श्री ४२०’‘चोरी चोरी’ ‘मदर इंडिया’ यात त्यांच्या भूमिकेने त्यांना अमर केले

१९५८ मध्ये त्यांनी अभिनेता आणि राजकारणी सुनील दत्त यांच्याशी विवाह केला. त्यांनी सामाजिक कार्यातही मोठे योगदान दिले. कर्करोगग्रस्त रुग्णांसाठी त्यांनी मोठे कार्य केले.१९८१ मध्ये कर्करोगामुळे त्यांचे निधन झाले. आजही त्यांचे योगदान हिंदी सिनेसृष्टीत अजरामर आहे.

प्रतिभाताई पाटील 

प्रतिभा पाटील या भारताच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपती म्हणून इतिहासात अजरामर झाल्या. त्या फक्त राजकीय नेत्या नव्हत्या, तर समाजसेविका आणि शिक्षणप्रेमी म्हणूनही ओळखल्या जातात.

त्यांचा जन्म १९ डिसेंबर १९३४ रोजी महाराष्ट्रातील जलगाव जिल्ह्यात झाला. त्यांनी एम.ए. आणि कायद्याचे शिक्षण घेतले.१९६२ मध्ये त्या महाराष्ट्र विधानसभेवर निवडून आल्या. त्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला राज्यपाल झाल्या. २००७ मध्ये त्या भारताच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपती बनल्या.त्यांनी शिक्षण, महिला सबलीकरण आणि ग्रामीण विकासासाठी अनेक उपक्रम राबवले. त्यांच्या कार्यकाळात महिला हक्कांवर भर दिला गेला.

अनाथांची माई :- सिंधुताई सपकाळ

एका सामान्य स्त्रीने अपमानाचा, उपेक्षेचा आणि भयानक संघर्षाचा डोंगर पार करत संपूर्ण अनाथ जगताला मायेची सावली दिली, तर ती होती सिंधुताई सपकाळ. अनाथांची माई म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सिंधुताईंनी स्वतःच्या दुःखाला बाजूला ठेवून हजारो अनाथ मुलांचे आयुष्य उज्ज्वल केले.सिंधुताई यांचा जन्म १४ नोव्हेंबर १९४८ रोजी महाराष्ट्रातील वर्धा जिल्ह्यातील पुणे गावात झाला. गरीब गायीचारण कुटुंबात जन्मलेल्या या मुलीला शिक्षणाची मोठी आवड होती. मात्र, समाजाच्या संकुचित विचारसरणीमुळे त्यांचे बालपण अडचणींनी भरलेले होते. वयाच्या अवघ्या नवव्या वर्षी त्यांचे लग्न झाले.विवाहानंतरही त्यांचे जीवन सुखाचे नव्हते. पतीच्या त्रासाला, समाजाच्या उपेक्षेला सामोरे जात त्यांनी जगण्याची नवी वाट शोधण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, गर्भवती असताना पतीने त्यांना घराबाहेर काढले आणि त्या जगाच्या वाऱ्यावर उघड्यावर पडल्या.स्वतःच्या मुलीला जन्म दिल्यावर उपासमारीच्या छायेखाली जगत असताना, त्यांनी अनुभवले की जगात अनेक अनाथ मुले आहेत, ज्यांना आधाराची गरज आहे. त्यांनी ठरवलेस्वतःच्या दुःखाचा बाऊ न करता इतरांसाठी माया द्यायची.त्या स्टेशनवर, मंदिरे आणि रस्त्यावर फिरणाऱ्या अनाथ मुलांना एकत्र करू लागल्या. त्यांच्यासाठी अन्न, निवारा, शिक्षण आणि भविष्य सुरक्षित करण्यासाठी त्यांनी झोकून दिले. त्यांची अनाथालये फुलू लागली, आणि अनाथ मुलांसाठी त्या ‘माई’ बनल्या.त्यांनी आपल्या आयुष्यातील संघर्षाने समाजात परिवर्तन घडवले. लाखो लोक त्यांच्या कार्याने प्रेरित झाले. त्यांच्या या महान सेवेचा सन्मान म्हणून त्यांना पद्मश्री पुरस्कार, अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार, मदर टेरेसा पुरस्कार अशा अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले.४ जानेवारी २०२२ रोजी अनाथांची माई जगाचा निरोप घेत गेला, पण त्यांचा वारसा आजही शेकडो अनाथ मुलांमध्ये जिवंत आहे. त्यांनी आपल्या जीवनातून शिकवले की संकटांवर मात करूनही दुसऱ्यांसाठी जगता येते.

द्रौपदी मुर्मू :-

आदिवासी समाजाची तेजस्वी प्रेरणा.भारताच्या इतिहासात अनेक राष्ट्रपती झाले, पण द्रौपदी मुर्मू या पहिल्या आदिवासी महिला राष्ट्रपती झाल्या आणि नव्या इतिहासाची नोंद झाली. त्यांचा जीवनप्रवास हा संघर्ष, जिद्द आणि कर्तृत्वाचा प्रेरणादायी आदर्श आहे.द्रौपदी मुर्मू यांचा जन्म २० जून १९५८ रोजी ओडिशाच्या मयूरभंज जिल्ह्यात एका साध्या संथाल आदिवासी कुटुंबात झाला. गरीब परिस्थिती असूनही शिक्षण घेण्याची ओढ आणि जिद्द त्यांनी कायम ठेवली.त्यांनी शिक्षण पूर्ण करून शिक्षक म्हणून काम सुरू केले. पण त्यांचे ध्येय मोठे होते – आदिवासी समाजाच्या उन्नतीसाठी काम करणे.त्यांनी १९९७ मध्ये भाजपाच्या तिकिटावर राजकारणात प्रवेश केला आणि संथाल समाजाच्या हक्कांसाठी लढा दिला. त्या दोन वेळा ओडिशा विधानसभेच्या सदस्य झाल्या आणि राज्याच्या पहिल्या आदिवासी महिला राज्यपाल झाल्या.त्यांच्या निस्वार्थी कार्यामुळे आणि लोकसेवेच्या व्रतामुळे त्या २०२२ मध्ये भारताच्या पहिल्या आदिवासी महिला राष्ट्रपती बनल्या.त्यांचे वैयक्तिक जीवनही संघर्षमय होते. त्यांनी आपल्या पती आणि दोन मुलांचे निधन जवळून पाहिले, पण त्यांनी कधीही हार मानली नाही. त्या अध्यात्माच्या आधारावर उभ्या राहिल्या आणि समाजासाठी काम करत राहिल्या.राष्ट्रपतीपदावर विराजमान झाल्यानंतरही त्या नेहमीच गरिबांसाठी, मागासवर्गीयांसाठी आणि स्त्रियांसाठी झटत आहेत. त्यांनी सिद्ध केले की जिद्द असेल, तर कोणताही संघर्ष आपल्याला थांबवू शकत नाही.

राष्ट्रीय महिला दिवस २०२५ ची थीम

‘एक्सेलरेट अ‍ॅक्शन’ (Accelerate Action)

स्त्री ही केवळ एक व्यक्ति नाही, तर परिवर्तनाची शक्ती आहे. तिच्या कृतीतून, धैर्यातून आणि आत्मविश्वासातून समाज नव्या दिशेने वाटचाल करतो. आंतरराष्ट्रीय महिला दिवस २०२५ ची थीम आहे – ‘Accelerate Action’, म्हणजेच क्रियाशीलतेला वेग द्या.ही संकल्पना केवळ समानता, स्वातंत्र्य आणि हक्कांसाठीच्या चळवळींपुरती मर्यादित नाही, तर ती समाजाच्या प्रत्येक क्षेत्रात महिलांच्या सहभागाला गती देण्याची मागणी करते. आज महिलांनी मोठी प्रगती केली असली, तरी अजूनही खूप काही मिळवायचे आहे. ‘Accelerate Action’ म्हणजे स्त्री सबलीकरणाच्या गतीला अधिक वेग देणे, तिला नव्या संधी मिळवून देणे आणि एक प्रगत समाज घडवणे.

बालस्नेही..