गाणंकोकिळा लतादीदी

स्वरसम्राज्ञी लता मंगेशकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली.

भारतीय संगीताचा झगमगता तारा, स्वरांचा अमूल्य ठेवा आणि अनंत काळापर्यंत मनोमनी घुमणारा सुरेल स्वर अशी लता मंगेशकर यांची ओळख शब्दांत मावणारी नाही. त्यांच्या मधुर स्वरांनी संपूर्ण जगाला मोहित केले आणि आजही त्यांच्या गाण्यांमधून ते सूर आपल्या हृदयात जिवंत राहतील.

लता मंगेशकर यांचा जन्म 28 सप्टेंबर 1929 रोजी इंदूर येथे झाला. संगीत हा त्यांच्या रक्तातच होता. वडील पं. दीनानाथ मंगेशकर हे सुप्रसिद्ध गायक व नटसम्राट होते, तर आई शेवंतीबाई यांनी संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळली. तीन बहिणी आशा भोसले, उषा मंगेशकर, मीना मंगेशकर आणि एक भाऊ  ह्रदयनाथ मंगेशकर या सर्वांमध्ये संगीताचा वारसा चालवण्याचे बळ होते.

लता मंगेशकर यांना लहानपणापासूनच संगीताची गोडी लागली. वयाच्या पाचव्या वर्षी त्यांनी रंगभूमीवर गाण्याची सुरुवात केली. मात्र, नियतीने घाला घातला, आणि वडिलांच्या अचानक निधनामुळे संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी त्यांच्या नाजूक खांद्यावर येऊन पडली. पण हा परीक्षेचा क्षण त्यांनी धैर्याने स्वीकारला आणि संगीतातील आपला प्रवास अविरत सुरू ठेवला.

वयाच्या तेराव्या वर्षी त्यांनी चित्रपटासाठी पहिले पार्श्वगायन केले .

‘माता एक सपूत की दुनिया बदल दे’. तेव्हा कुणी विचारही केला नसेल, की हा नाजूक आवाज एक दिवस संपूर्ण भारतीय संगीतविश्वावर अधिराज्य गाजवेल. त्यांच्या स्वरातील जादू ऐकून हृदयाच्या गाभ्यातून भावनांचा पूर उसळायचा.

'लग जा गले', 'प्यार किया तो डरना क्या', 'अजीब दास्तां है ये', 'मोहे पनघट पे', 'अल्लाह तेरो नाम' यांसारखी हजारो गाणी ही भारतीय संगीताच्या सुवर्णकाळाची ओळख बनली. विशेषतः ‘ऐ मेरे वतन के लोगो’ या देशभक्तीपर गीताने संपूर्ण देशाला अश्रूंच्या धारा लागल्या. त्यांच्या आवाजातील सच्चेपणा आणि भावनिक ताकद ऐकून पंडित नेहरू यांच्याही डोळ्यांत अश्रू तरळले होते.

हिंदी चित्रपटसृष्टीसह मराठी संगीताच्या सोनेरी युगालाही लता दीदींनी आपले सूर बहाल केले. ‘गाणे तुम्हारे मी ऐकत होते’, ‘प्रेमाचं झुललं गोकुळ’, ‘घनश्याम सुंदर’, ‘हे सुरांनो चंद्र व्हा’ यांसारखी कित्येक अमर गाणी त्यांच्या स्वरस्पर्शाने अजरामर झाली. त्यांच्या आवाजातील माधुर्याने मराठी भावगीतांना एक वेगळेच सौंदर्य दिले.

लता मंगेशकर यांना मिळालेल्या पुरस्कारांची यादी त्यांच्या महानतेची साक्ष देते. त्यांना भारतरत्न (2001), दादासाहेब फाळके पुरस्कार (1989), पद्मभूषण (1969), पद्मविभूषण (1999), आणि असंख्य राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. परंतु, त्यांचा खरा सन्मान त्यांच्या गाण्यांवर प्रेम करणाऱ्या करोडो श्रोत्यांच्या मनात आहे.

6 फेब्रुवारी 2022 रोजी, 92 व्या वर्षी लता मंगेशकर यांनी या जगाचा निरोप घेतला. पण त्यांच्या आवाजाचा सुगंध अजूनही संपूर्ण विश्वात दरवळतो आहे. त्यांच्या गाण्यांचे सूर काळाच्या पलीकडे जात अजरामर झाले आहेत.

आजही कोणी ‘लग जा गले’ गुणगुणले की मनात एक वेगळीच हळव्या भावनांची लहर उठते. कारण लता मंगेशकर म्हणजे केवळ एक गायिका नव्हे, तर स्वरांना मिळालेलं अमरत्व आहे.

त्यांच्या अमृतस्वरांना कोटी कोटी प्रणाम!

"भावपूर्ण श्रद्धांजली!"