संत चोखामेळा , संत कवी...

 

भारतातील असे कोणते लोहमार्ग स्टेशन आहे, जेथे एकाच बाकावर बसलेली दोन माणसे दोन वेगवेगळ्या राज्यात बसलेली असतात?

          देशातील सर्वात अद्वितीय लोहमार्ग स्थानक जेथे एकच बाक दोन राज्यात विभागले गेले आहे. ही कथा आहे एका अशा लोहमार्ग स्थानकाची, ज्याचा एक भाग महाराष्ट्रात आहे व दुसरा गुजरातमध्ये. दोन राज्यांच्या वेगवेगळ्या हद्दीत वसलेल्या या स्थानकामध्ये असं काय विशेष असेल, याची आपण कल्पनाही करू शकत नाही.                 

          वास्तविक हे असं एकमेव रेल्वे स्थानक आहे, जे गुजरात-महाराष्ट्र सीमेला स्पर्श करते. स्थानकात एक बाक आहे, ज्याचा अर्धा भाग महाराष्ट्रात आणि अर्धा गुजरातमध्ये आहेत.

या बाकावर बसलेल्यांनी आपण कोणत्या राज्यात बसलो आहोत, हे लक्षात ठेवले पाहिजे. 

         येथे तिकीट खिडकी महाराष्ट्रात तर गुजरातमध्ये स्थानकप्रमुख बसतात. एवढेच नाही, तर गाड्यांच्या घोषणा चार वेगवेगळ्या भाषांमध्ये होतात. या स्थानकाचे नाव आहे *‘नवापूर’.* 

         नवापूर लोहमार्ग पोलीस ठाणे, उपहारगृह, तिकीट खिडकी महाराष्ट्रातील नंदुरबार जिल्ह्यातील नवापूरमध्ये येते आणि स्थानकप्रमुख, प्रतीक्षा कक्ष, पाण्याची टाकी आणि शौचालय हे गुजरातमधील तापी जिल्ह्यातील उच्छलमध्ये येते. या स्थानकात येणाऱ्या गाड्यांचा एक भाग महाराष्ट्रात आणि दुसरा भाग गुजरातमध्ये असतो. 

          या लोहमार्ग स्थानकाची सर्वात विचित्र गोष्ट म्हणजे दोन्ही राज्यांच्या हद्दीत लागू असलेले भिन्न कायदे होय. गुजरातमध्ये दारूविक्रीवर बंदी आहे, तर महाराष्ट्रात पानमसाला आणि गुटख्यावर. स्थानकाच्या गुजरात भागामध्ये गुटख्याची विक्री करणे हा गुन्हा नाही, परंतु कोणी चुकून ते महाराष्ट्रातील सीमेवर विकून गेले, तर तो गुन्हेगार ठरते. त्याचप्रमाणे महाराष्ट्रातही दारू आणि बिअरची विक्री होऊ शकते, परंतु गुजरातमध्ये यावर बंदी आहे. गुजरातमधील कोणी असे करताना आढळल्यास तो गुन्हेगार ठरतो. बर्‍याच वेळा असे घडते की, दुसर्‍या राज्याच्या सीमेवर गुन्हा केल्यावर गुन्हेगार दुसर्‍या राज्यात प्रवेश करतो. अशा परिस्थितीत पोलिस आणि गुन्हेगार यांच्यात डोळेझाक होताना दिसते ....

         नवापूर लोहमार्ग स्थानक पश्चिम विभागाच्या सुरत-भुसावळ लोहमार्गावर आहे. सुरत-भुसावळ हा दुहेरी विद्युत लोहमार्ग आहे. याचा सर्वाधिक फायदा महाराष्ट्र व गुजरातमधील व्यापारी घेतात. सुरतमध्ये कापड व हिरे उद्योग,  सूतगिरण्या आहेत. हे स्थानक कापड व्यापाऱ्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. त्याशिवाय तेथून जाणाऱ्या गाड्यांमध्ये उकई मासे पश्चिम बंगालला जातात. नवापूर लोहमार्ग स्थानकात २४ तासांत एकूण २०० गाड्या जातात. स्वच्छतेसाठी या लोहमार्ग स्थानकास अनेक वेळा बक्षीस देण्यात आले आहे.